Η εμπειρία αναζήτησης των Αγίων Πατέρων
Αν επρόκειτο για έναν μόνο χωριάτη «ιερέα» της ΟΕΚ, δεν θα υπήρχε λόγος να γράψουμε. Αλλά ας προσπαθήσουμε να ελέγξουμε πόσο τυπικό είναι το παράδειγμα του Φιλιούκ για ολόκληρη τη δομή του Ντουμένκο. Ας αναζητήσουμε πού οι εκπρόσωποι της ΟΕΚ μιλούν για αυτό που αποτελεί τον πυρήνα της ορθόδοξης πνευματικότητας: για την ταπεινοφροσύνη, τη μετάνοια, την πάλη με τους λογισμούς ή για την Ευχή του Ιησού.
Οι λέξεις «μετάνοια» και «ταπεινοφροσύνη» στον επίσημο ιστότοπο της ΟΕΚ υπάρχουν. Για παράδειγμα, στα Μεγαλοσαρακοστιανά κηρύγματα του Επιφανίου Ντουμένκο εμφανίζονται τακτικά: την Κυριακή της Συγχωρήσεως μιλούσε για «τον αγώνα της εντατικής προσευχής, μετάνοιας και άσκησης», την πέμπτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής — για τη μετάνοια της Μαρίας της Αιγυπτίας και «τη νηστεία ως εγκράτεια και ταπεινοφροσύνη», την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως — για την ταπεινοφροσύνη του Υιού του Θεού, και έλεγε επίσης ότι «η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι καιρός μετάνοιας και διόρθωσης».
Αλλά το πρόβλημα είναι ότι όλα αυτά τα κείμενα ενώνει ένα κοινό στοιχείο: είναι αυστηρά δεμένα με το ημερολόγιο. Ήρθε η νηστεία — κατά τάξη, για λόγους τάξης, πρέπει να πει κάτι για τη μετάνοια. Και να το πει με λεία, σωστά, αλλά σε κανέναν μη δεσμευτικά λόγια — τέτοια που μπορεί να βρει κανείς σε οποιοδήποτε, έστω και στο πιο στοιχειώδες εγχειρίδιο για σπουδαστές σεμιναρίου.
Αυτά τα λόγια δεν προέρχονται από προσωπική εμπειρία και πολύ λιγότερο από την εμπειρία των Αγίων Πατέρων: δεν βρήκαμε ούτε μία αναφορά σε Αγίους Πατέρες σε αυτά τα κηρύγματα. Ταυτόχρονα, ο Επιφάνιος δεν αναφέρει ούτε μία φορά σε αυτά την Ευχή του Ιησού. Δεν κάνει καμία προσπάθεια να εξηγήσει στον ακροατή πώς ακριβώς να παλεύει με την οργή, πώς να διακρίνει την ταπεινοφροσύνη από την κατήφεια, τι συμβαίνει στην ψυχή όταν αρχίζει να μετανοεί. Η μετάνοια για τον Ντουμένκο είναι μόνο θέμα κηρύγματος, και όχι περιεχόμενο ζωής.
Είναι ενδιαφέρον ότι η αναζήτηση για την Ευχή του Ιησού δίνει αποτέλεσμα που είναι δύσκολο να σχολιαστεί χωρίς πικρό χαμόγελο. Για τη νοερά εργασία στο «πατριωτικό» ομολογιακό τμήμα μιλούν οι γραικοκαθολικοί επίσκοποι, σε αυτήν αφιερώνεται ενότητα του κατηχητικού της ΟΥΓΚΚ. Ενώ κηρύγματα της ΟΕΚ για αυτό το θέμα δεν μπορεί κανείς να βρει. Δεν είναι παράξενο που οι ουνίτες μιλούν για την Ευχή του Ιησού, ενώ η δομή που αποκαλεί τον εαυτό της Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας — όχι;
Ποιος διαβάζει τους Πατέρες
Υπάρχει ένα γνώρισμα με το οποίο η Εκκλησία σχεδόν αλάνθαστα διακρίνεται από την απομίμησή της. Αυτό είναι η σχέση με τους Αγίους Πατέρες.
Στην ΟΕΚ οι Άγιοι Πατέρες σχεδόν δεν παρατίθενται. Ούτε ο Ντουμένκο, ούτε οι «επίσκοποί» του, ούτε το ενοριακό «κλήρος» όπως ο Φιλιούκ δεν χτίζουν κηρύγματα πάνω στον αββά Δωρόθεο ή τον Ιωάννη της Κλίμακος, στον Γρηγόριο τον Θεολόγο ή τον Ισαάκ τον Σύρο. Ως επί το πλείστον δεν τους αναφέρουν καν. Μπορεί κανείς να υποθέσει ότι ο λόγος είναι απλός: δεν τους διαβάζουν, και αν τους διαβάζουν, δεν το κάνουν για να εφαρμόσουν αυτά που διάβασαν στη ζωή τους.
Ωστόσο, οι Άγιοι Πατέρες δεν είναι μουσειακό ταμείο από το οποίο βγάζουν εκθέματα μόνο για επίσημες ημερομηνίες του ημερολογίου. Είναι το κλειδί για το Ευαγγέλιο. Ο Απόστολος Πέτρος προειδοποιούσε: «ουδεμία προφητεία γραφής ιδίας επιλύσεως γίνεται» (Β΄ Πέτρ. 1:20). Η Γραφή δεν κατανοείται όπως θέλει ο καθένας, αλλά μέσα από την εμπειρία εκείνων που βάδισαν την οδό που περιγράφεται σε αυτήν.
Όποιος δεν διάβασε στον Ιωάννη της Κλίμακος για την οργή, δεν θα αναγνωρίσει την οργή μέσα του. Όποιος δεν διάβασε στον αββά Δωρόθεο για την καταδίκη, θα αποκαλέσει τους προσκυνητές «μοσκάληδες» και θα είναι ειλικρινά πεπεισμένος ότι δεν καταδίκασε κανέναν.
Από εδώ απορρέουν και όλα τα υπόλοιπα. Γι' αυτό ακριβώς στην ΟΕΚ οι καταλήψεις ναών δεν γίνονται αντιληπτές ως αντίφαση με το Ευαγγέλιο. Το σύνθημα «Україна понад усе» δεν γίνεται αντιληπτό ως αντίφαση με την πρώτη και μεγαλύτερη εντολή: «αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου εν όλη τη καρδία σου» (Ματθ. 22:37). Η επιθετικότητα προς τους πιστούς άλλης Εκκλησίας δεν γίνεται αντιληπτή ως παραβίαση των λόγων του Χριστού: «Εν τούτω γνώσονται πάντες ότι εμοί μαθηταί εστε, εάν αγάπην έχητε εν αλλήλοις» (Ιω. 13:35). Και δεν μπορεί κανείς να πει ότι όλα αυτά είναι μόνο φαρισαϊσμός και υποκρισία. Όχι, το πρόβλημα είναι πολύ βαθύτερο: στην ΟΕΚ απλώς δεν υπάρχει το εργαλείο που βοηθά να δει κανείς μέσα του την αμαρτία. Οι άνθρωποι δεν βλέπουν τον εαυτό τους αμαρτωλό και δεν το αισθάνονται, επειδή δεν έχουν αυτό με το οποίο βλέπουν.
Τι μεταδίδεται με την επίθεση των χειρών
Ο Φιλιούκ, όπως και ολόκληρη η ΟΕΚ, επικαλείται συνεχώς την αποστολική διαδοχή. Στο ήδη παρατεθέν βίντεο λέει ότι ο «επίσκοπος» επέθεσε σε αυτόν τα χέρια — άρα η «αποστολική διαδοχή» υπάρχει αναμφίβολα. Ας παραλείψουμε το γεγονός ότι μέχρι το 2018 καμία Τοπική Εκκλησία δεν αναγνώριζε στην ΟΕΚ ΚΠ την ύπαρξη αποστολικής διαδοχής — γι' αυτό έχει γραφτεί πολλά. Ας επισημάνουμε την άλλη πλευρά, δηλαδή το γεγονός ότι η Εκκλησία ποτέ δεν κατανόησε την αποστολική διαδοχή ως τυπικότητα.
Ο Απόστολος Παύλος νουθετεί τον Τιμόθεο: «Ω Τιμόθεε, την παρακαταθήκην φύλαξον» (Α΄ Τιμ. 6:20). Ποια είναι αυτή η «παρακαταθήκη»; Μόνο η χειροτονία; Ο Απόστολος εξηγεί: «Υπότυπωσιν έχε υγιαινόντων λόγων ων παρ' εμού ήκουσας» (Β΄ Τιμ. 1:13)· «α ήκουσας παρ' εμού διά πολλών μαρτύρων, ταύτα παράθου πιστοίς ανθρώποις, οίτινες ικανοί έσονται και ετέρους διδάξαι» (Β΄ Τιμ. 2:2). Δηλαδή, όπως βλέπουμε,
η διαδοχή περιλαμβάνει όχι μόνο τη μεταβίβαση του δικαιώματος χειροτονίας επισκόπων και ιερέων, αλλά και τη μεταβίβαση της διδασκαλίας, του πνεύματος της ορθόδοξης πίστης, της ίδιας της Ιεράς Παράδοσης. Η επίθεση των χειρών απλώς σφραγίζει αυτή τη μεταβίβαση, και δεν την αντικαθιστά.
Μία μόνο χειροτονία δεν αρκεί για να κάνει κάποιον ορθόδοξο — εξάλλου, και ο Άρειος ήταν νόμιμα χειροτονημένος.
Ο Ιερομάρτυς Ειρηναίος Λουγδούνου, μαθητής του Πολυκάρπου Σμύρνης, ο οποίος ο ίδιος άκουσε τον Απόστολο Ιωάννη, το είπε με τρόπο που δεν χρειάζεται να προστεθεί τίποτα: «Εκεί λοιπόν όπου βρίσκονται τα χαρίσματα του Κυρίου, εκεί πρέπει να μαθαίνει κανείς την αλήθεια από εκείνους που έχουν την εκκλησιαστική διαδοχή από τους Αποστόλους, υγιή και άμεμπτη ζωή και αναλλοίωτη και αδιάφθορη διδασκαλία» (Κατά αιρέσεων, IV, 26, 5). Δηλαδή ο Άγιος Ειρηναίος, που έζησε τον 2ο αιώνα, μιλά για τρεις προϋποθέσεις, και όχι για μία: διαδοχή, ζωή, διδασκαλία. Αφαιρέστε τη ζωή και τη διδασκαλία — θα μείνει μόνο η μορφή, χωρίς να είναι γεμάτη με την αλήθεια για τον Χριστό.
Με τη σειρά του, ο Άγιος Βικέντιος Λερινσκός έδωσε το κριτήριο που η Εκκλησία επαναλαμβάνει εδώ και ενάμιση χιλιετία: αληθινό είναι αυτό «quod ubique, quod semper, quod
