«Μην αφήσετε αυτόν τον θάνατο να διαλυθεί»: η αντίδραση του κόσμου για τη δολοφονία στο Σβιατοχίρσκ

Μετά τη δολοφονία του μοναχού Βαρσανουφίου στη Λαύρα του Σβιατοχίρσκ, δεν ακολούθησε αξιόλογη αντίδραση από τις ουκρανικές αρχές. Αντίθετα, οι ορθόδοξοι από διάφορες χώρες δεν σιωπούν. Και όλο και πιο συχνά θέτουν το ερώτημα για την πολυετή εκστρατεία κατά της ΟΕΚ, στο πλαίσιο της οποίας διαπράχθηκε αυτό το έγκλημα.

Τα πραγματικά περιστατικά του εγκλήματος

Στις 23 Αυγούστου 2026, περί τις 11:00, στον χώρο της Ιεράς Λαύρας Κοιμήσεως της Θεοτόκου του Σβιατοχίρσκ, ομάδα αγνώστων επιτέθηκε σε μοναχούς της μονής. Ο μοναχός Βαρσανούφιος (Τουριάνσκι) δολοφονήθηκε, ενώ ο δόκιμος μοναχός Γρηγόριος και ο Αντρέι Κιριένκο, που διαμένει στη μονή, τραυματίστηκαν σοβαρά.

Αργότερα η ιατροδικαστική εξέταση διαπίστωσε ότι ο π. Βαρσανούφιος πέθανε από διαμπερές πυροβολικό τραύμα στο κεφάλι και τον λαιμό. Έχει ανοιχτεί ποινική υπόθεση, ωστόσο η ταυτότητα των δραστών και το οριστικό κίνητρο του εγκλήματος δεν έχουν επίσημα διαπιστωθεί ακόμη.

Ένας από τους τραυματίες, ο δόκιμος Αντρέι Κιριένκο, διηγήθηκε ότι τον επιτέθηκαν με μαχαίρι τρεις στρατιωτικοί, αφού στον χαιρετισμό «Δόξα στην Ουκρανία!» απάντησε «Δόξα στον Κύριο και Θεό μας. Σώσε και φύλαξε». Σύμφωνα με τους αδελφούς της μονής, υπάρχουν λόγοι να πιστεύουμε ότι παρόμοιος διάλογος έγινε και με τον μοναχό Βαρσανούφιο πριν από τη δολοφονία του.

Η αντίδραση των ΜΜΕ

Τα κοσμικά ουκρανικά ΜΜΕ άρχισαν να γράφουν για το συμβάν μόνο μετά από μία μέρα. Το TSN δημοσίευσε την είδηση στις 24 Αυγούστου στις 10:45, η «Ουκρανική Αλήθεια» στις 11:13, και το RBC-Ουκρανία μόλις στις 14:28.

Παράλληλα, τα κοσμικά ΜΜΕ που έγραψαν για το έγκλημα περιορίστηκαν κατά κύριο λόγο στην παρουσίαση του ίδιου του γεγονότος της επίθεσης και στις πληροφορίες για την κατάσταση των θυμάτων. Στα υλικά αυτών των εκδόσεων που βρήκαμε δεν υπήρχαν ούτε απαιτήσεις για εξιχνίαση του εγκλήματος και τιμωρία των ενόχων, ούτε αναφορά στο θρησκευτικό μίσος ως πιθανό κίνητρο. Συνήθως τα ηχηρά εγκλήματα προκαλούν στα ουκρανικά ΜΜΕ πλημμύρα τέτοιων δημοσιεύσεων. Αλλά όχι όταν σκοτώνουν έναν μοναχό της ΟΕΚ.

Αυτή η ιστορία δεν έγινε ούτε αξιόλογο θέμα σε αρθρογραφία, πολιτικά talk show ή δημόσιες δηλώσεις των εν ενεργεία ηγετών του κράτους. Παρέμεινε απλώς μια σύντομη εγκληματική είδηση.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η σιωπή των αρχών.

Στις 25 Αυγούστου η αστυνομία επιβεβαίωσε ότι τα στοιχεία για την επίθεση καταχωρήθηκαν στο Ενιαίο Μητρώο Προδικαστικών Ερευνών (EMPE) βάσει των άρθρων περί ηθελημένης ανθρωποκτονίας και απόπειρας ανθρωποκτονίας. Αλλά και αυτή η πληροφορία έγινε δημόσια μόνο ύστερα από αίτημα ενός ΜΜΕ.

Στον επίσημο ιστότοπο του Προέδρου της Ουκρανίας στις 24–25 Αυγούστου — μεταξύ άλλων σε σχέση με την Ημέρα Ανεξαρτησίας — δημοσιεύτηκαν πολυάριθμα μηνύματα, δηλώσεις και διαγγέλματα του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ωστόσο καμία αντίδραση στη δολοφονία στη Λαύρα του Σβιατοχίρσκ δεν περιλαμβανόταν σε αυτά.

Δεν εντοπίσαμε επίσης δημόσια δήλωση από την ηγεσία της Βερχόβνα Ράντα. Στην επίσημη κοινοβουλευτική ροή εκείνων των ημερών δημοσιεύτηκαν μηνύματα για συναντήσεις της ηγεσίας του κοινοβουλίου, δηλώσεις βουλευτών, νομοθετικές πρωτοβουλίες και άλλα γεγονότα, ωστόσο η Λαύρα του Σβιατοχίρσκ δεν αναφερόταν εκεί. Δεν ακολούθησε επίσης δημόσια αντίδραση από τον Επίτροπο της Βερχόβνα Ράντα για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η σιωπή της Κρατικής Υπηρεσίας Εθνοπολιτικής και Ελευθερίας Συνείδησης — του κρατικού οργάνου που είναι άμεσα υπεύθυνο για τον τομέα της θρησκείας. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι η ΚΥΕΕΣ θα σιωπούσε εξίσου αν είχε δολοφονηθεί κληρικός οποιουδήποτε άλλου δόγματος.

Προσευχή και αλληλεγγύη

Εντελώς διαφορετικά αντέδρασε στη δολοφονία ο ορθόδοξος κόσμος — τόσο στην Ουκρανία όσο και εκτός αυτής.

Ο Προκαθήμενος της Ορθόδοξης Εκκλησίας Τσεχίας και Σλοβακίας Μητροπολίτης Ροστισλάβ υπογράμμισε ότι «ο ιερός τόπος όπου επιτελούνται μοναχικοί κόποι, όπου πάντα φλέγεται η προσευχή στην Παναγία Θεοτόκο, έγινε τόπος αιματοχυσίας — εκδήλωση της ανθρώπινης κακίας και του μίσους του διαβόλου».

Ο Πρωτοιεράρχης της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας Εξωτερικού Μητροπολίτης Νικόλαος απευθύνθηκε στον Ηγούμενο της Λαύρας του Σβιατοχίρσκ Μητροπολίτη Αρσένιο και στην αδελφότητα: «Νιώθουμε και πάλι ότι στεκόμαστε δίπλα σας — όχι μόνο με την καρδιά, αλλά και στην προσευχή».

Ο ιεράρχης του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων Μητροπολίτης Βόστρων Τιμόθεος κάλεσε να τιμωρηθούν οι δολοφόνοι και επεσήμανε την ατμόσφαιρα μέσα στην οποία διαπράχθηκε το έγκλημα: «Τα τελευταία χρόνια γύρω από την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει δημιουργηθεί μια βαριά ατμόσφαιρα: για τους πιστούς της μιλούσαν δημόσια με τρόπο που δεν αρμόζει για συμπολίτες και ομόπιστους, και η οξύτητα τέτοιων λόγων έχει πάψει εδώ και καιρό να ενοχλεί κανέναν».

Ο Μητροπολίτης Γερμανίας και Κεντρικής Ευρώπης Ισαάκ (Αντιοχειανή Εκκλησία) απαίτησε «να βγει στο φως η αλήθεια για αυτό το φρικτό έγκλημα και να αποδοθεί δικαιοσύνη».

Από τη γραμματεία του Προκαθημένου της Πολωνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας Μητροπολίτη Σάββα ήρθαν συλλυπητήρια για τη δολοφονία του π. Βαρσανουφίου: «Το να σηκώσεις χέρι εναντίον άλλου ανθρώπου — αυτό επίσης είναι τραγωδία». Παράλληλα, η Πολωνική Εκκλησία δήλωσε ότι προσεύχεται όχι μόνο για τον δολοφονηθέντα, αλλά και για τους εγκληματίες — ώστε να συνειδητοποιήσουν τι έπραξαν.

Ο Ηγούμενος της Γεωργιανής Εκκλησίας Ναζάριος (Μπασιλάγια) χαρακτήρισε την επίθεση στους μοναχούς της Λαύρας του Σβιατοχίρσκ και τη δολοφονία του μοναχού Βαρσανουφίου τραγωδία που συγκλόνισε βαθιά τον κλήρο και όλους τους χριστιανούς. «Εμείς, ως κλήρος από μια αδελφή χώρα, συμπάσχουμε και μοιραζόμαστε τη μεγάλη θλίψη που έπεσε στη Λαύρα», είπε ο π. Ναζάριος.

Τη δολοφονία του π. Βαρσανουφίου καταδίκασαν και κληρικοί της Εκκλησίας της Ελλάδος — ο Αρχιμανδρίτης Εφραίμ (Αβραμίδης), ο Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Κατσαούνης και ο Ιερεύς Ανδρέας Ευαγγελάτος. Ο κληρικός της Σερβικής Εκκλησίας Αρχιμανδρίτης Χρυσόστομος (Νέσιτς) χαρακτήρισε τη δολοφονία του μοναχού αμάρτημα του Κάιν. Τη φωνή τους ύψωσαν επίσης ο Βούλγαρος ιερέας Βασίλειος Δημητρόφ, ο Αλβανός θεολόγος δρ. Θεμιστοκλής Μπαμπούλλα, που χαρακτήρισε τη δολοφονία πληγή για ολόκληρη την Εκκλησία, και ο Έλληνας θεολόγος Γεώργιος Φουντουλάκης. Ο δε Βούλγαρος θεολόγος Γεώργιος Τόντοροφ χαρακτήρισε βαρύ αμάρτημα την ίδια τη σιωπή για τη δολοφονία στο Σβιατοχίρσκ.

Υπέρ της αδελφότητας της Λαύρας του Σβιατοχίρσκ έγραψαν όμως όχι μόνο ορθόδοξοι. Ο Αρχιεπίσκοπος Βελιγραδίου της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας Καρδινάλιος Λάντισλαβ Νέμετ, όπως και ο Γεώργιος Τόντοροφ, δήλωσε ότι η σιωπή για τη δολοφονία είναι απαράδεκτη. Το έγκλημα καταδίκασαν και Καθολικοί επίσκοποι της Τσεχίας — ο Επίσκοπος Πίλσεν Τόμας Χόλουμπ και ο εν αποστρατεία Επίσκοπος Βάτσλαβ Μάλι.

Τοποθετήθηκαν επίσης ο Γερμανός Προτεστάντης θεολόγος δρ. Χάινριχ Ντέρκσεν και η δρ. Ιρίνα Βόλφσον. Για την τραγωδία άρχισαν να γράφουν και εκκλησιαστικά ΜΜΕ άλλων χωρών — η ελληνική πύλη «Ρομφαία», η βουλγαρική «Χριστονόστσι», η μακεδονική «Λειτουργία».

«Μην αφήσετε αυτόν τον θάνατο να διαλυθεί»

Στις δηλώσεις ακουγόταν η απαίτηση να εξιχνιαστεί το έγκλημα και να μην αφεθεί αυτή η τραγωδία να εξαφανιστεί από το πληροφοριακό πεδίο.

Ο Διαχειριστής Υποθέσεων της ΟΕΚ Μητροπολίτης Αντώνιος (Πακάνιτς) έθεσε το ερώτημα κατευθείαν: «Μήπως κάποιοι έχουν το δικαίωμα να σκοτώνουν ατιμώρητα μόνο και μόνο επειδή ο άλλος άνθρωπος είναι "λάθος πίστης";» Και κάλεσε: «Μην αφήσετε αυτόν τον θάνατο να διαλυθεί στην ψυχρή κοινωνική αδιαφορία».

Ο Επίσκοπος Στουτγάρδης Ιώβ υπογράμμισε: «Η αδίστακτη και, μπορώ να υποθέσω, ατιμώρητη εκτέλεση εκπροσώπου μιας Εκκλησίας που στην Ουκρανία βρίσκεται εδώ και πολλά χρόνια στα πρόθυρα κρατικής απαγόρευσης, μας παραπέμπει νοερά στους χρόνους της πρώιμης χριστιανοσύνης, όταν εκπρόσωποι της religio illicita — της απαγορευμένης θρησκείας — μπορούσαν και έπρεπε να εξοντώνονται προς όφελος της κοινωνίας».

«Όταν για χρόνια εκπαιδεύουν τον άνθρωπο να βλέπει στον αδελφό έναν εχθρό»

Αλλά το πιο ουσιαστικό μέρος των δηλώσεων αφορά πλέον όχι μόνο την αναζήτηση των δολοφόνων. Οι ορθόδοξοι ιεράρχες θέτουν το ερώτημα για το κοινωνικό κλίμα μέσα στο οποίο διαπράχθηκε το έγκλημα.

Ο Μητροπολίτης Αντώνιος υπενθύμισε τις καταλήψεις ναών, τις νομοθετικές πιέσεις και την εκστρατεία πληροφοριών κατά της ΟΕΚ. Κατά τη γνώμη του, ως αποτέλεσμα, οι πιστοί της άρχισαν να αντιμετωπίζονται ως άνθρωποι δεύτερης κατηγορίας.

Ακόμη πιο ευθέως μίλησε ο Μητροπολίτης Βόστρων Τιμόθεος. Χαρακτήρισε τη δολοφονία του π. Βαρσανουφίου ως αναπόφευκτο αποτέλεσμα της πολυετούς εκστρατείας εκφοβισμού και υποκίνησης μίσους κατά της ΟΕΚ: «Όταν για χρόνια εκπαιδεύουν τον άνθρωπο να βλέπει στον βαπτισμένο αδελφό έναν εχθρό, αργά ή γρήγορα κάποιος θα οδηγήσει αυτή τη σκέψη στο ακραίο της όριο».

Ο Επίσκοπος Στουτγάρδης Ιώβ επέστησε την προσοχή στην αντίδραση των ΜΜΕ: «Παρατηρούμε... τη σχετική σιωπή των ουκρανικών ΜΜΕ και την πλήρη σιωπή των γερμανικών ΜΜΕ». Την αιτία τη βλέπει στο ότι ο νεκρός ανήκε στην «λάθος», από την άποψη του ουκρανικού εθνικισμού, Εκκλησία.

Στις 7 Σεπτεμβρίου ο Μητροπολίτης Τσερκάσι και Κανίβ Θεοδόσιος διατύπωσε αυτή τη σκέψη με εξαιρετική σκληρότητα: «Πολιτικοί και ΜΜΕ στην Ουκρανία σήμερα έχουν υποκινήσει τόσο έντονα... το μίσος κατά της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, που απλώς το να είσαι μέλος της... είναι ήδη επικίνδυνο».

Το μίσος κατά της ΟΕΚ δεν υποκινούσαν μόνο πολιτικοί. Αυτό το έκαναν ηθοποιοί, bloggers, δημόσια πρόσωπα, δημοσιογράφοι και πολλοί άλλοι. Δεν θα απαριθμήσουμε όλες τις περιπτώσεις λεκτικής επιθετικότητας και εκκλήσεων για βία κατά της ΟΕΚ. Αλλά ένα επεισόδιο αξίζει να θυμηθούμε.

Στις 7 Δεκεμβρίου 2022, οι ηθοποιοί του «Kvartal 95» Αλεξάντρ Πικάλοφ και Γεβγκένι Κοσέβι σε ένα επεισόδιο του «Bayraktar News» πρότειναν στους θεατές έναν ιδιότυπο χιουμοριστικό «τιμοκατάλογο»: «Να φτύσεις έναν ιερέα της ΟΕΚ ΜΠ — 20 γρίβνες... να χτυπήσεις στο αριστερό μάγουλο και αυτόματα στο δεξί — 100 γρίβνες». Στις 10 Δεκεμβρίου τα βίντεο αναρτήθηκαν σε κανάλια YouTube που συνδέονται με το «Kvartal 95». Η ΟΕΚ εκτίμησε αυτά τα λόγια ως προπαγάνδα σωματικής βίας κατά του κλήρου και απευθύνθηκε στις αρχές επιβολής του νόμου.

Η αντίδραση της αστυνομίας ήταν εξαιρετικά χλιαρή. Η ποινική υπόθεση καταχωρήθηκε μόλις στις 10 Μαρτίου 2023, δηλαδή τρεις μήνες αργότερα, και μόνο αφού η αδράνεια του ανακριτή προσβλήθηκε στο δικαστήριο. Διατάχθηκε γλωσσολογική πραγματογνωμοσύνη, ωστόσο μέχ