Μάθημα από μια άλαλη γάιδαρο

Ο δρόμος προς τη Μωάβ στρίβει ανάμεσα σε αμπελώνες. Και από τις δύο πλευρές απλώνονται πέτρινοι φράχτες και πίσω τους ωριμάζουν τα κλήματα. Το μέρος είναι στενό: δύο άνθρωποι δεν μπορούν να διασταυρωθούν, ένα κάρο δεν μπορεί να γυρίσει. Σε αυτόν τον δρόμο ταξιδεύει καβάλα σε μια γάιδαρο ένας άνθρωπος ονόματι Βαλαάμ. Τον γνωρίζουν πολύ πέρα από τα πατρικά του μέρη. Ακόμη και ο βασιλιάς των Μωαβιτών πιστεύει ότι όποιον ευλογήσει ο Βαλαάμ είναι ευλογημένος και όποιον καταραστεί είναι καταραμένος.

Δεν ταξιδεύει τυχαία. Τον κάλεσε ο Βαλάκ, ο βασιλιάς της Μωάβ. Στα σύνορα της χώρας του στάθηκε ένας τεράστιος λαός που είχε βγει από την Αίγυπτο, και ο βασιλιάς φοβήθηκε. Χρειαζόταν έναν άνθρωπο που να καταραστεί τον Ισραήλ. Για μια τέτοια δουλειά ήταν έτοιμος να πληρώσει καλά.

Παρεμπιπτόντως, ο Βαλαάμ είναι γνωστός όχι μόνο από τη Βίβλο. Το 1967 στην Ιορδανία, στην Ντέιρ Άλλα, οι αρχαιολόγοι βρήκαν πάνω στον σοβά ενός αρχαίου ιερού μια επιγραφή όπου αναφέρεται ο «Βαλαάμ, γιος του Βεώρ, θεόπτης». Χρονολογείται περίπου στον 9ο–8ο αιώνα προ Χριστού. Άρα για τον μάντη θυμούνταν και οι γειτονικοί λαοί.

Σωστά λόγια και λάθος δρόμος

Όλα ξεκινούν με απόλυτη ευσέβεια. Οι πρεσβύτεροι της Μωάβ έρχονται στον Βαλαάμ «με μαντικά δώρα στα χέρια τους» (Αρ. 22:7). Ο προφήτης δεν βιάζεται και ρωτά τον Θεό. Ο Θεός το απαγορεύει και ο Βαλαάμ αρνείται στους απεσταλμένους.

Ο βασιλιάς δεν το βάζει κάτω και στέλνει άλλους, πιο επιφανείς από τους προηγούμενους. Ο Βαλαάμ τους απαντά αυστηρά: «ακόμη κι αν ο Βαλάκ μου έδινε το σπίτι του γεμάτο ασήμι και χρυσάφι, δεν μπορώ να παραβώ την εντολή του Κυρίου» (Αρ. 22:18).

Ωραία τα λέει, έτσι δεν είναι; Μόνο που μετά από αυτά τα λόγια ζητά, για κάποιον λόγο, από τους απεσταλμένους να μείνουν τη νύχτα – μήπως ο Κύριος πει κάτι ακόμη. Η απάντηση όμως είχε ήδη δοθεί. Γιατί να ρωτήσει ξανά;

Αυτή τη φορά ο Θεός, παραδόξως, επιτρέπει: «πήγαινε μαζί τους» (Αρ. 22:20). Και δύο εδάφια αργότερα διαβάζουμε: «άναψε η οργή του Θεού επειδή πήγε» (Αρ. 22:22). Πώς γίνεται αυτό; Ο ίδιος επέτρεψε – και ο ίδιος οργίζεται;

Το βιβλίο των Αριθμών δεν μιλά ευθέως για τη φιλοκέρδεια του προφήτη. Ο απόστολος Πέτρος όμως, πολλούς αιώνες αργότερα, λέει τα πράγματα με το όνομά τους: ο Βαλαάμ «αγάπησε τον μισθό της αδικίας» (Β΄ Πέτρ. 2:15).

Τρία χτυπήματα με το ραβδί

Και μετά αρχίζει μια σκηνή ταυτόχρονα αστεία και θλιβερή. Στον δρόμο στέκεται ο Άγγελος του Κυρίου με γυμνό σπαθί. Η γάιδαρος τον βλέπει, ο φημισμένος θεόπτης όμως όχι.

Πρώτα η γάιδαρος στρίβει στο χωράφι. Ο Βαλαάμ τη χτυπά για να την επαναφέρει στον δρόμο. Έπειτα ο Άγγελος στέκεται «στο στενό μονοπάτι ανάμεσα στους αμπελώνες, όπου από τη μία μεριά υπήρχε φράχτης και από την άλλη φράχτης» (Αρ. 22:24). Η γάιδαρος πιέζεται στον φράχτη και συνθλίβει το πόδι του αφεντικού της στην πέτρα. Και πάλι χτύπημα. Την τρίτη φορά ο Άγγελος στέκεται «σε στενό μέρος, όπου δεν υπήρχε χώρος να στρίψει» (Αρ. 22:26). Δεν έχει πού να πάει, και η γάιδαρος απλώς πέφτει κάτω από τον αναβάτη της. Ο Βαλαάμ, εξαγριωμένος, αρπάζει το ραβδί.

Τρεις φορές είδε τον κίνδυνο. Τρεις φορές την ξυλοφόρτωσαν γι' αυτό. Και ο αφέντης της, που φημιζόταν για την ικανότητά του να βλέπει τα αόρατα, δεν πρόσεξε τίποτα.

Σπαθί σε ξένο χέρι

Και τότε ο Κύριος άνοιξε το στόμα της γάιδαρου. Εκείνη ρωτά τον αφέντη της γιατί τη χτυπά ήδη για τρίτη φορά. Τι κάνει ο Βαλαάμ; Φοβάται; Πέφτει στα γόνατα; Καθόλου. Μαλώνει με τη γάιδαρο σαν με γείτονα στην αγορά και φωνάζει: «αν είχα σπαθί στο χέρι μου, τώρα αμέσως θα σε σκότωνα» (Αρ. 22:29).

Σπαθί πράγματι υπήρχε κοντά. Μόνο που ήταν στο χέρι κάποιου άλλου. Μόνο μετά από αυτή τη συζήτηση ο Κύριος ανοίγει τα μάτια του Βαλαάμ, και εκείνος βλέπει τον Άγγελο με το γυμνό σπαθί. Ο Άγγελος εξηγεί: «αν δεν είχε στρίψει μακριά από Μένα, εγώ θα σε είχα σκοτώσει, ενώ αυτήν θα την άφηνα ζωντανή» (Αρ. 22:33).

Ο προφήτης ήταν έτοιμος να σκοτώσει το ζώο που μόλις τρεις φορές του είχε σώσει τη ζωή. 

Γιατί ο Θεός χρειάζεται μια γάιδαρο που μιλά;

Βεβαίως, μπορεί κανείς να δει αυτή την ιστορία ως ένα αστείο βιβλικό παράδοξο. Οι άγιοι Πατέρες όμως είδαν σε αυτήν ένα σοβαρό μάθημα. Ο μακάριος Θεοδώρητος Κύρου εξηγούσε ότι ο Θεός «τον φοβίζει με τον υπερφυσικό λόγο της γάιδαρου και με το όραμα του Αγγέλου, για να μάθει ο Βαλαάμ ποια φροντίδα καταβάλλει ο Θεός για τον λαό του Ισραήλ».

Ποιος μας σταματά;

Κι εμείς μερικές φορές θέλουμε πολύ να συνεχίσουμε στον δρόμο που επιλέξαμε – ιδίως αν μας υπόσχονται ανταμοιβή μπροστά. Λέμε σωστά λόγια για την πίστη στον Θεό, ενώ στο μυαλό μας υπολογίζουμε ήδη το όφελος. Και ρωτάμε τον Κύριο ξανά και ξανά, ελπίζοντας να ακούσουμε επιτέλους μια βολική απάντηση.

Και μετά κάτι αρχίζει να εμποδίζει. Οι περιστάσεις μας εκτρέπουν από τον δρόμο, μας στριμώχνουν στον τοίχο, ή απλώς μας ρίχνουν κάτω. Ή ένας κοντινός άνθρωπος αντιστέκεται και δεν μας αφήνει να κάνουμε βήμα. Εκνευριζόμαστε και είμαστε έτοιμοι να «χτυπήσουμε» αυτόν που μας σταμάτησε.

Μήπως όμως θα έπρεπε πρώτα να κοιτάξουμε γύρω μας; Μήπως ο αντίπαλός μας βλέπει αυτό που εμείς δεν βλέπουμε; Ο Θεός ξέρει να μιλά μέσα από τους πιο απλούς και ασήμαντους ανθρώπους. Το σημαντικό είναι να το καταλάβουμε εγκαίρως, πριν αστράψει στον δρόμο το σπαθί Του.